ค่าความกระด้างน้ำ GH, KH และ pH ในตู้ปลาน้ำจืด: ควรอยู่ที่เท่าไหร่และปรับยังไง

บทนำ หลายคนสนใจแค่ค่าแอมโมเนีย ไนไตรท์ ไนเตรท แต่ลืมไปว่าค่าความกระด้างของน้ำ (GH, KH) และ pH ก็มีผลกับสุขภาพปลา กุ้ง หอย และต้นไม้น้ำไม่แพ้กัน เข้าใจสามค่านี้แล้วจะเลี้ยงสัตว์น้ำได้นิ่งขึ้นมาก โดยเฉพาะเรื่องการปรับน้ำให้เหมาะกับชนิดที่เลี้ยง สามค่านี้คืออะไร - GH (General Hardness / ความกระด้างทั่วไป): วัดปริมาณแคลเซียมและแมกนีเซียมในน้ำ คือความ "อ่อน-กระด้าง" ของน้ำจริง ๆ แร่ธาตุกลุ่มนี้จำเป็นต่อการสร้างกระดูกและกล้ามเนื้อของปลา การลอกคราบของกุ้ง การสร้างเปลือกของหอย และการเติบโตของต้นไม้น้ำ - KH (Carbonate Hardness / ความกระด้างคาร์บอเนต): วัดความสามารถในการบัฟเฟอร์ คือความสามารถของน้ำในการต้านการเปลี่ยนแปลง pH ถ้า KH ต่ำเกินไป pH จะแกว่งง่ายและตกฮวบได้ (pH crash) - pH: วัดความเป็นกรด-ด่างของน้ำ มาตราส่วน 0-14 โดย 7 คือกลาง KH เป็นตัวช่วยพยุง pH ให้นิ่ง ค่าที่แนะนำสำหรับปลารวมทั่วไป - pH: ประมาณ 6.5-7.5 (ปลาส่วนใหญ่ที่ขายทั่วไปทนช่วง 6.5-8.0 ได้) - GH: 4-8 dGH (ราว 70-140 ppm) - KH: 4-8 dKH (ราว 70-140 ppm) หน่วยแปลง: 1 องศา (dGH หรือ dKH) เท่ากับประมาณ 17.9 ppm เช่น 4 องศา = ประมาณ 71 ppm ค่าตามกลุ่มสัตว์น้ำ (เป็นแนวทาง ค่าจากแต่ละแหล่งอาจต่างกันเล็กน้อย) - ปลาออกลูกเป็นตัว (หางนกยูง, สอด, มอลลี่): ชอบน้ำกระด้างกว่า GH ราว 8-15 dGH, KH 5-12 dKH - ปลาน้ำอ่อน (เตตร้าหลายชนิด, ราสบอร่า, อพิสโตแกรมม่า): ชอบน้ำอ่อน GH ราว 2-6 dGH, KH 1-4 dKH - กุ้งแคระและหอย: ต้องการ GH และแคลเซียมเพียงพอเพื่อการลอกคราบและสร้างเปลือก วิธีเพิ่มความกระด้าง (ทำให้น้ำกระด้าง/ดันค่าขึ้น) - ใส่ปะการังบด (crushed coral) ในวัสดุกรองหรือผสมในพื้นตู้ จะค่อย ๆ ละลายเพิ่มแร่ธาตุและช่วยพยุง KH/pH - ใช้ผงปรับน้ำสำเร็จรูป เช่น mineral/GH booster หรือ alkaline buffer ที่มีคำแนะนำปริมาณชัดเจน ปรับทีละน้อย วิธีลดความกระด้าง (ทำให้น้ำอ่อน/ดันค่าลง) - ผสมน้ำ RO/DI (น้ำกรองรีเวิร์สออสโมซิส) กับน้ำประปาเพื่อเจือจางแร่ธาตุ เป็นวิธีที่ควบคุมได้ดีที่สุด - ขอนไม้/ใบไม้ที่ปล่อยแทนนิน ช่วยลด pH และ KH ได้บ้างตามธรรมชาติ แต่ควบคุมยากกว่า ข้อควรระวัง - ความนิ่งสำคัญกว่าตัวเลขเป๊ะ การปรับค่าต้องทำช้า ๆ การเปลี่ยน pH/ความกระด้างกะทันหันทำให้ปลาช็อกได้ - อย่าไล่ตามตัวเลขในหนังสือจนลืมว่าปลาของเราปรับตัวกับน้ำเดิมมาแล้ว - ระวัง KH ต่ำมาก (ใกล้ 0) จะเสี่ยง pH crash โดยเฉพาะตู้ที่เลี้ยงแน่นหรือฉีด CO2 - ทดสอบด้วยชุดวัดแบบหยด (liquid test kit) จะแม่นกว่าแบบจุ่ม และวัดในเวลาเดียวกันของวันเพื่อเทียบผลได้ สรุป GH บอกแร่ธาตุที่จำเป็นต่อร่างกายสัตว์น้ำ KH คือเกราะกัน pH แกว่ง และ pH คือกรด-ด่างของน้ำ ปลารวมทั่วไปอยู่ได้สบายที่ pH 6.5-7.5, GH 4-8 dGH, KH 4-8 dKH เลือกชนิดสัตว์น้ำให้เข้ากับน้ำประปาบ้านเราจะง่ายและนิ่งที่สุด ถ้าต้องปรับ ให้ปรับช้า ๆ และวัดค่าสม่ำเสมอ ที่มาภาพ: ภาพตู้ไม้น้ำน้ำจืด (ใช้ประกอบบทความเรื่องค่าน้ำ) โดย úlfhams_víkingur / Wikimedia Commons (CC BY 2.0) อ้างอิง: https://www.aquariumcoop.com/blogs/aquarium/ph-gh-kh · https://fishlab.com/aquarium-gh/ · https://fishlab.com/aquarium-kh/ ·