ดอกไม้ทะเลศัตรูพืช Aiptasia (ไอป์ตาเซีย): ทำไมระบาดง่าย และวิธีกำจัดให้หมดจริง

บทนำ Aiptasia (ไอป์ตาเซีย) หรือที่หลายคนเรียกว่า "ดอกไม้ทะเลขยะ" เป็นศัตรูตัวฉกาจของตู้รีฟแทบทุกตู้ ไม่ว่าจะเป็นตู้ FOWLR (มีแต่ปลากับหินเป็น) หรือตู้ปะการังเต็มรูปแบบ มันมักโผล่มาแบบไม่รู้ตัวจากหินเป็น ปะการังที่ติดมา หรือฐานปะการัง ตัวเล็ก ๆ สีน้ำตาลใสคล้ายต้นปาล์มจิ๋ว แต่ปล่อยไว้ไม่นานก็ขยายเต็มตู้ ทำไมต้องกำจัด - เข็มพิษ (nematocyst) ของมันต่อยปะการังอ่อนและปะการังแข็งที่อยู่ใกล้ ทำให้เนื้อเยื่อไหม้ ถอย และตายได้ - แย่งอาหารและพื้นที่จากปะการังที่เราตั้งใจเลี้ยง - ขยายพันธุ์เร็วมากแบบไม่อาศัยเพศ ผ่านการทิ้งชิ้นเนื้อจากฐาน (pedal laceration) เพียงตัวเดียวก็กลายเป็นหลายสิบตัวได้ ข้อควรระวังสำคัญที่สุด (อย่าทำพลาด) - ห้ามตัด ขูด บด หรือดึงด้วยมือเปล่าในตู้ เพราะ Aiptasia ฟื้นตัวเก่งมาก เศษเนื้อที่หลุดร่วงตามซอกหินจะงอกเป็นตัวใหม่ ทำให้ยิ่งระบาดหนักกว่าเดิม การรบกวนแบบรุนแรงคือสาเหตุอันดับหนึ่งที่ทำให้กำจัดไม่หมด วิธีที่ 1: ฉีดสารเข้าปาก (chemical injection) - ใช้น้ำยาเฉพาะทาง เช่น Joe's Juice, Aiptasia-X หรือ F-Aiptasia ฉีดครอบลงที่ปากของมันตามฉลาก - ทางเลือกประหยัด: ฉีดน้ำปูนใส (kalkwasser / แคลเซียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น) เข้าปากด้วยเข็ม มันจะหดตัวเหมือนโดนเกลือ - ข้อควรระวัง: kalkwasser ทำให้ pH ในตู้สูงขึ้นได้ จึงควรทำทีละไม่กี่ตัวและเฝ้าดูค่าน้ำ ปิดปั๊มหมุนเวียนสักครู่ตอนฉีดเพื่อไม่ให้น้ำยาฟุ้ง วิธีนี้มักต้องทำซ้ำหลายรอบหลายสัปดาห์ วิธีที่ 2: ตัวกินตามธรรมชาติ (biological control) - กุ้ง Peppermint (Lysmata wurdemanni): กินตัวเล็ก ๆ ได้ดี ราคาไม่แพง แต่ต้องเลือกให้ถูกสปีชีส์ เพราะญาติบางตัวไม่กิน Aiptasia เลย ถ้าให้อาหารปลาอิ่มเกินไปกุ้งอาจไม่สนใจ และถ้าหิวจัดอาจแอบจิกปะการัง - Berghia nudibranch (ทากทะเล ขนาดราว 1-2 ซม.): ถือว่าได้ผลที่สุดเพราะกิน Aiptasia เป็นอาหารหลักอย่างเดียว ออกหากินกลางคืน ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงเป็นเดือนกว่าจะเห็นผล และจะอดตายเมื่อ Aiptasia หมดตู้ - ปลา เช่น Copperband Butterfly (Chelmon rostratus) และ Aiptasia-eating filefish (Acreichthys tomentosus): กินเก่งและเร็ว แต่เลี้ยงยาก กินอาหารยาก และบางครั้งอาจจิกปะการังหรือสัตว์อื่นที่เราต้องการ การป้องกัน (ดีกว่าตามแก้) - กักโรคและจุ่มน้ำยา (coral dip) ปะการังและฐานปะการังทุกชิ้นก่อนลงตู้หลัก ตรวจดูตัวอ่อนที่ติดมา - ให้อาหารแบบเจาะจง (target feed) ปลาและปะการัง อย่าให้อาหารเหลือลอย เพราะสารอาหารส่วนเกินคือปุ๋ยชั้นดีของ Aiptasia สรุป ไม่มีวิธีเดียวที่ได้ผล 100% ในครั้งเดียว แนวทางที่ได้ผลจริงคือผสมหลายวิธี เช่น ฉีดน้ำยาตัวใหญ่ที่เห็นชัด ควบคู่กับปล่อยตัวกินตามธรรมชาติเก็บตัวเล็กที่ซ่อนอยู่ แล้วเฝ้าตามเก็บต่อเนื่องหลายเดือนจนไม่เหลือร่องรอย สำคัญที่สุดคืออดทนและห้ามรบกวนมันแบบรุนแรงจนเศษเนื้อกระจาย หมายเหตุ: ก่อนใช้น้ำยาเคมีทุกชนิด ให้อ่านฉลากและปฏิบัติตามคำแนะนำผู้ผลิตเสมอ ที่มาภาพ: ภาพดอกไม้ทะเลสกุล Aiptasia (Aiptasia mutabilis) เป็นภาพชนิดในธรรมชาติเพื่อใช้แสดงลักษณะของสกุลนี้ โดย Géry PARENT / Wikimedia Commons (Public domain) อ้างอิง: https://www.bulkreefsupply.com/content/post/md-2020-04-how-to-eliminate-aiptasia-naturally-the-aiptasia-hit-squad · · ·