GH กับ KH ในตู้น้ำจืด: ค่าความกระด้างที่มือใหม่ต้องเข้าใจ

บทนำ - หลายคนวัดแค่ค่า pH แล้วคิดว่าคุมน้ำได้ครบ แต่จริง ๆ แล้ว GH และ KH คือค่าที่อยู่เบื้องหลังและเป็นตัวกำหนดว่า pH จะนิ่งหรือแกว่ง ปลาและกุ้งจะแข็งแรงหรือป่วยง่าย บทความนี้อธิบายสองค่านี้แบบเข้าใจง่าย พร้อมช่วงค่าที่ควรตั้งไว้ GH และ KH คืออะไร - GH (General Hardness / ความกระด้างทั้งหมด) คือปริมาณแร่ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมในน้ำ เป็นแร่ธาตุที่ปลาใช้สร้างกระดูกและกล้ามเนื้อ กุ้งใช้ลอกคราบ หอยใช้สร้างเปลือก และพืชใช้เจริญเติบโต - KH (Carbonate Hardness / ความกระด้างคาร์บอเนต) คือปริมาณคาร์บอเนตและไบคาร์บอเนต ทำหน้าที่เป็น 'กันชน' (buffer) คอยดูดซับกรดไม่ให้ pH ตกหรือแกว่งเร็ว - หน่วยที่พบบ่อยคือ dGH/dKH (องศาเยอรมัน) และ ppm โดยประมาณ 1 องศา เท่ากับ 17.8 ppm ช่วงค่าที่แนะนำ - ตู้น้ำจืดทั่วไป: GH ประมาณ 4-8 dGH (70-140 ppm) และ KH ประมาณ 4-8 dKH (70-140 ppm) ซึ่งครอบคลุมปลาชุมชนส่วนใหญ่ เช่น ปลาซิว เตตร้า และปลาออกลูกเป็นตัว - กุ้งเชอร์รี่ (Neocaridina): มักอยู่ได้ดีที่ GH สูงขึ้นราว 6-12 dGH ส่วน KH ประมาณ 2-6 dKH เพื่อให้ลอกคราบและขยายพันธุ์ได้ดี (ค่าต่างกันตามสายพันธุ์ ควรเช็กข้อมูลชนิดที่เลี้ยง) - ตู้ไม้น้ำที่เร่งการเติบโต: หลายคนตั้ง GH ราว 3-6 dGH และ KH ราว 3-6 dKH - ที่มาของค่าอาจต่างกันเล็กน้อยตามแหล่งอ้างอิง จึงควรยึดเป็น 'ช่วง' ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว ความสัมพันธ์กับ pH - KH คือกันชนของ pH ถ้า KH ต่ำมาก (ต่ำกว่า 2-3 dKH) pH จะแกว่งง่ายและอาจตกลงกลางดึกจากคาร์บอนไดออกไซด์สะสม ทำให้ปลาเครียด - ถ้าอยากให้ pH นิ่ง ให้ประคอง KH ให้มีอย่างน้อย 3-4 dKH ขึ้นไป มากกว่าจะไปพยายามล็อก pH ด้วยสารเคมีปรับ pH โดยตรง วิธีปรับค่า - เพิ่ม GH/KH: ใส่ปะการังบด เปลือกหอยบด หรือใช้ผงปรับ GH/KH สำหรับตู้กุ้งไม้น้ำ ค่อย ๆ ปรับทีละน้อย - ลด GH/KH: ผสมน้ำ RO หรือน้ำกรองบริสุทธิ์เข้ากับน้ำประปา หรือใช้พีทมอส - เปลี่ยนแปลงทีละขั้น ไม่เกินวันละ 1-2 องศา เพื่อไม่ให้ปลาและกุ้งช็อก ข้อควรระวัง - น้ำประปาแต่ละพื้นที่มีค่าไม่เท่ากัน ควรวัดน้ำต้นทางก่อนเสมอ - ชุดวัดแบบหยด (titration) แม่นกว่าแถบจุ่ม ควรวัดหลังเปลี่ยนน้ำและเมื่อสัตว์น้ำมีอาการผิดปกติ - อย่าไล่ตามตัวเลขจนลืมความคงที่ ค่านิ่งที่พอเหมาะ ดีกว่าค่าเป๊ะแต่แกว่งไปมา สรุป - GH ให้แร่ธาตุ KH ให้ความนิ่งของ pH ตั้งเป้าที่ช่วง 4-8 dGH และ 4-8 dKH สำหรับตู้ทั่วไป แล้วปรับตามชนิดสัตว์น้ำที่เลี้ยง วัดสม่ำเสมอและเปลี่ยนแปลงอย่างช้า ๆ ตู้ก็จะเสถียรและสัตว์น้ำแข็งแรง ที่มาภาพ: ภาพตู้ไม้น้ำจืดพร้อมปลาขนาดเล็ก (ใช้ประกอบบทความเรื่องคุณภาพน้ำ) โดย Netha Hussain / Wikimedia Commons (CC0) อ้างอิง: https://www.aquariumcoop.com/blogs/aquarium/ph-gh-kh · https://www.2hraquarist.com/blogs/ph-kh-gh-tds/gh-explained · https://www.2hraquarist.com/blogs/ph-kh-gh-tds/kh-explained