ปั่นตู้ใหม่แบบไม่ใช้ปลา (Fishless Cycling): สร้างวัฏจักรไนโตรเจนให้พร้อมก่อนปล่อยปลา

บทนำ - ก่อนปล่อยปลาลงตู้ใหม่ ตู้ต้องมีแบคทีเรียมีประโยชน์ที่คอยเปลี่ยนของเสียที่เป็นพิษให้กลายเป็นสารที่อันตรายน้อยลงก่อน - กระบวนการเลี้ยงแบคทีเรียกลุ่มนี้เรียกว่าการปั่นตู้ (cycling) วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือการปั่นแบบไม่ใช้ปลา (Fishless Cycling) เพราะไม่ต้องเอาปลามาเสี่ยงตายจากพิษแอมโมเนีย วัฏจักรไนโตรเจนทำงานอย่างไร - ปลา อาหารที่เหลือ และของเสียเมื่อย่อยสลายจะกลายเป็นแอมโมเนีย (NH3/NH4) ซึ่งเป็นพิษต่อปล ามาก - แบคทีเรียกลุ่มแรก (Nitrosomonas) เปลี่ยนแอมโมเนียเป็นไนไตรต์ (NO2) ซึ่งยังเป็นพิษอยู่ - แบคทีเรียกลุ่มที่สอง (ปัจจุบันเชื่อว่าส่วนใหญ่คือ Nitrospira) เปลี่ยนไนไตรต์เป็นไนเตรต (NO3) ซึ่งเป็นพิษน้อยกว่ามาก - ไนเตรตถูกกำจัดออกด้วยการเปลี่ยนน้ำและต้นไม้น้ำ - แบคทีเรียเหล่านี้ไม่ได้ลอยอยู่ในน้ำ แต่เกาะอยู่บนวัสดุกรอง พื้นกรวด และใบไม้น้ำ จึงไม่ควรล้างวัสดุกรองด้วยน้ำประปาแรง ๆ เพราะคลอรีนจะฆ่าแบคทีเรีย ขั้นตอนการปั่นตู้แบบไม่ใช้ปลา - เติมน้ำที่ปรับคลอรีนออกแล้ว (dechlorinated) เปิดระบบกรองและฮีตเตอร์ให้ทำงานตลอดเวลา - หยดแอมโมเนียบริสุทธิ์ (ชนิดไม่มีน้ำหอมและไม่มีสารเสริม) ให้ได้ค่าราว 2-3 ppm ไม่ควรเกิน 4-5 ppm เพราะแอมโมเนียสูงเกินไปจะยับยั้งแบคทีเรียและทำให้การปั่นชะงัก - ตรวจค่าแอมโมเนียและไนไตรต์ทุก 2-3 วัน เมื่อแอมโมเนียเริ่มลดลงให้เติมกลับไปที่ระดับเดิม - ลำดับที่จะเห็น: แอมโมเนียค่อย ๆ ลด แล้วไนไตรต์พุ่งขึ้น จากนั้นไนไตรต์จะลดลงและเริ่มมีไนเตรตปรากฏ ค่าที่ช่วยเร่งให้เร็วขึ้น - อุณหภูมิ 25-30 องศาเซลเซียส เป็นช่วงที่แบคทีเรียเติบโตเร็วที่สุด ถ้าเย็นกว่านี้จะช้าลงมาก - รักษา pH ให้คงที่ประมาณ 7-8 ช่วยได้ ถ้า pH ต่ำกว่า 6 การทำงานของแบคทีเรียจะชะลอหรือหยุด - ใส่หัวเชื้อแบคทีเรียสำเร็จรูป หรือใช้วัสดุกรองจากตู้เก่าที่ปั่นเสร็จแล้ว ช่วยร่นเวลาได้มาก - อย่าใช้น้ำ RO หรือน้ำกลั่นล้วน ๆ ที่ไม่มีแร่ธาตุเลย เพราะยับยั้งการเจริญของแบคทีเรีย รู้ได้อย่างไรว่าปั่นเสร็จ - ตู้พร้อมเมื่อหลังเติมแอมโมเนีย 2 ppm แล้วภายใน 24 ชั่วโมง ค่าแอมโมเนียและไนไตรต์ลดลงเหลือ 0 (หรือต่ำกว่า 0.2 ppm) - โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 6-8 สัปดาห์ถ้าไม่ใส่หัวเชื้อ และอาจเร็วถึง 1-2 สัปดาห์ถ้าใส่หัวเชื้อหรือวัสดุกรองจากตู้เก่า ข้อควรระวัง - ห้ามปล่อยปลาลงตู้ที่ยังวัดค่าแอมโมเนียหรือไนไตรต์ได้ นั่นแปลว่ายังปั่นไม่เสร็จ ปลาจะเสี่ยงตาย - ก่อนปล่อยปลาควรเปลี่ยนน้ำครั้งใหญ่เพื่อลดไนเตรตที่สะสมไว้ให้ต่ำลง - รักษาไนเตรตให้ต่ำกว่า 40 ppm ด้วยการเปลี่ยนน้ำอย่างสม่ำเสมอ สรุป - Fishless Cycling คือการเลี้ยงระบบกรองชีวภาพให้พร้อมก่อนจะมีปลา โดยใช้แอมโมเนีย 2-3 ppm เป็นอาหารเลี้ยงแบคทีเรีย - รอจนตู้จัดการแอมโมเนียและไนไตรต์ให้เป็น 0 ได้ภายใน 24 ชั่วโมง แล้วค่อยปล่อยปลา อดทนไม่กี่สัปดาห์ แลกกับปลาที่แข็งแรงและไม่ตายเพราะพิษของเสีย ที่มาภาพ: ภาพตู้ไม้น้ำจืดใช้ประกอบบทความ โดย Netha Hussain / Wikimedia Commons (CC0) อ้างอิง: https://www.drtimsaquatics.com/resources/fishless-cycling/ · https://en.wikipedia.org/wiki/Fishless_cycling · https://www.bulkreefsupply.com/content/post/brstv-product-spotlight-dr-tims-one-and-only · ·