วิธีปรับสภาพน้ำให้ปลาและกุ้งตัวใหม่แบบหยดทีละน้อย (Drip Acclimation)

การปรับสภาพน้ำ (acclimation) คือขั้นตอนค่อย ๆ ให้ปลาหรือกุ้งตัวใหม่คุ้นกับน้ำในตู้ก่อนปล่อยลงจริง การรีบปล่อยทันทีเป็นสาเหตุการตายที่พบบ่อยที่สุดของสัตว์น้ำตัวใหม่ วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือการปรับแบบหยดทีละน้อย (drip acclimation) หลักการ: ทำไมต้องค่อย ๆ ปรับ - น้ำในถุงกับน้ำในตู้ต่างกันหลายค่า ทั้งอุณหภูมิ ค่า pH ความกระด้าง และความเค็ม การเปลี่ยนแบบฉับพลันทำให้สัตว์ช็อก - ระหว่างขนส่ง ปลาหายใจปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ทำให้ pH ในถุงลดลง ภาวะ pH ต่ำจะเปลี่ยนแอมโมเนียพิษ (NH3) ให้อยู่ในรูปแอมโมเนียม (NH4+) ที่พิษน้อยกว่า - เมื่อเปิดถุง CO2 จะระเหยออกและ pH เด้งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้ NH4+ กลายกลับเป็น NH3 ที่เป็นพิษต่อเหงือก จึงห้ามเปิดถุงทิ้งไว้นาน และห้ามเทน้ำในถุงลงตู้เด็ดขาด - กุ้งและหอยไวต่อการเปลี่ยนแปลงมากกว่าปลา เพราะผิวและเปลือกยอมให้น้ำซึมผ่าน หากค่าน้ำเปลี่ยนเร็วจะเกิดภาวะช็อกจากแรงดันออสโมซิส (osmotic shock) เสี่ยงลอกคราบไม่สำเร็จ ขั้นตอน - ลอยถุงที่ยังปิดอยู่ในตู้ประมาณ 15-20 นาที เพื่อปรับอุณหภูมิให้เท่ากัน แนะนำให้ปิดไฟตู้เพื่อลดความเครียด - เทสัตว์พร้อมน้ำในถุงลงภาชนะหรือถังสะอาด ให้มีน้ำท่วมตัวสัตว์ - ใช้สายยางลมยาวประมาณ 1-2 เมตร ผูกปมหลวม ๆ หรือใช้วาล์วหรี่น้ำ แล้วทำกาลักน้ำจากตู้ลงภาชนะ - ปรับอัตราให้หยดช้า ๆ ประมาณ 2-4 หยดต่อวินาที - ปล่อยหยดจนน้ำในภาชนะเพิ่มเป็น 2-3 เท่าของปริมาณเดิม (ถ้าน้ำจะล้นให้ตักทิ้งครึ่งหนึ่งแล้วหยดต่อ) - เวลารวมโดยประมาณ: ปลาทั่วไป 30-60 นาที, กุ้ง ปลาป่า หรือปลาที่ไวต่อน้ำ 60-90 นาทีขึ้นไป - ใช้สวิงตักเฉพาะตัวสัตว์ลงตู้ ทิ้งน้ำในภาชนะ อย่าเทน้ำนั้นลงตู้ ข้อควรระวัง - ระวังอุณหภูมิน้ำในภาชนะตกลงระหว่างหยดนาน ๆ ช่วงท้ายอาจลอยภาชนะในตู้หรือซัมพ์สักครู่ หรือเลือกหยดให้เร็วขึ้นเพื่อไม่ให้อุณหภูมิตกมาก - หากสัตว์ถูกขนส่งมานาน (เช่น ค้างคืน) การปรับที่นานเกินไปอาจทำให้สัมผัสแอมโมเนียพิษมากขึ้น กรณีนี้ควรปรับให้สั้นลง (ลอยถุง 20-30 นาที แล้วหยดเร็ว 30-40 นาที) และถ้าเห็นสัตว์ขึ้นมาฮุบอากาศที่ผิวน้ำ ให้รีบย้ายลงตู้ทันที - ควรพักสัตว์ใหม่ในตู้กักโรค (quarantine) แยกก่อนลงตู้หลัก เพื่อลดความเสี่ยงนำโรคและปรสิตเข้าตู้ - ล้างมือให้สะอาด และอย่าให้น้ำจากถุงปนเปื้อนลงแหล่งน้ำในตู้ สรุป - หัวใจของการปรับสภาพน้ำคือค่อย ๆ ลดความต่างของอุณหภูมิและค่าน้ำ พร้อมจำกัดเวลาสัมผัสแอมโมเนียในถุง ปรับอุณหภูมิก่อนด้วยการลอยถุง แล้วหยดน้ำช้า ๆ ตักเฉพาะตัวสัตว์ลงตู้ และไม่เทน้ำถุงลงตู้ เท่านี้ก็ช่วยให้สัตว์น้ำตัวใหม่รอดและปรับตัวได้ดีขึ้นมาก ที่มาภาพ: ภาพปลาในถุงขนส่งจากร้านปลา (ใช้ประกอบขั้นตอนการปรับสภาพน้ำจากถุง) โดย Kamscharmog / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) อ้างอิง: https://www.aquariumcoop.com/blogs/aquarium/acclimating-fish · https://worldwidecorals.com/pages/new-fish-acclimation-guidelines · https://www.aquariadise.com/acclimation-fish/ · · ·