การ Cycle ตู้ปลาใหม่: สร้างวงจรไนโตรเจนให้เสร็จก่อนปล่อยปลา

บทนำ ตู้ใหม่ที่เพิ่งเติมน้ำยังไม่มีแบคทีเรียที่ช่วยกำจัดของเสีย การรีบปล่อยปลาทันทีจึงเสี่ยงต่อภาวะ New Tank Syndrome คือแอมโมเนียและไนไตรท์พุ่งสูงจนปลาป่วยหรือตาย การ cycle คือการเพาะเชื้อแบคทีเรียที่มีประโยชน์ให้พร้อมก่อน แล้วจึงค่อยปล่อยปลา วงจรไนโตรเจนคืออะไร - ของเสียจากปลา อาหารที่เหลือ และซากพืช จะสลายเป็นแอมโมเนีย (NH3) ซึ่งเป็นพิษต่อปลามาก - แบคทีเรียกลุ่ม Nitrosomonas เปลี่ยนแอมโมเนียเป็นไนไตรท์ (NO2) ซึ่งยังเป็นพิษอยู่ - แบคทีเรียกลุ่ม Nitrospira เปลี่ยนไนไตรท์เป็นไนเตรต (NO3) ซึ่งเป็นพิษน้อยกว่ามาก แต่สะสมได้ จึงต้องควบคุมด้วยการเปลี่ยนน้ำ วิธี cycle แบบไม่ใช้ปลา (Fishless Cycling) - เติมแอมโมเนียบริสุทธิ์ (ชนิดไม่มีน้ำหอม ไม่มีสารเติมแต่ง) ให้ได้ประมาณ 2-3 ppm ไม่ควรเกิน 4-5 ppm - เปิดกรองและทำน้ำอุ่นไว้ตลอด เพราะแบคทีเรียโตได้ดีในน้ำที่มีออกซิเจนและอุ่น - วัดค่าทุก 1-3 วัน เมื่อแอมโมเนียลดลงต่ำกว่า 1 ppm ให้เติมแอมโมเนียกลับไปที่ระดับเดิม - ช่วงไนไตรท์ขึ้นสูงมักกินเวลานานที่สุด เพราะ Nitrospira โตช้ากว่า อดทนรอได้ - การใส่วัสดุกรองหรือกรวดจากตู้เก่าที่มีเชื้ออยู่แล้ว (seed) ช่วยย่นเวลาได้มาก ค่าที่ควรรู้ (อ้างอิงหลายแหล่ง) - แอมโมเนียและไนไตรท์ที่ปลอดภัยสำหรับปลาคือ 0 ppm - ขณะ cycle ควรคุมไนไตรท์ไม่ให้เกิน 5 ppm เพราะค่าที่สูงเกินไปอาจไปยับยั้งแบคทีเรียที่ย่อยไนไตรท์ หากพุ่งสูงให้เปลี่ยนน้ำ 25-30% เพื่อลดลง - ไนเตรตระยะยาวควรต่ำกว่า 20-40 ppm สำหรับปลาทั่วไป และต่ำกว่านั้นสำหรับสัตว์ที่อ่อนไหว เช่น กุ้งหรือปลาดิสคัส - โดยทั่วไป cycle ใช้เวลาราว 4-8 สัปดาห์ แต่ขึ้นกับหลายปัจจัย ถ้าใช้วัสดุ seed อาจเหลือ 2-3 สัปดาห์ สัญญาณว่า cycle เสร็จแล้ว - เมื่อเติมแอมโมเนียเต็มโดส (2-3 ppm) แล้วภายใน 24 ชั่วโมง ทั้งแอมโมเนียและไนไตรท์ลดเหลือ 0 ppm โดยเหลือแต่ไนเตรตที่เพิ่มขึ้น แปลว่าแบคทีเรียพร้อมแล้ว - ก่อนปล่อยปลาจริง ให้เปลี่ยนน้ำครั้งใหญ่ (ราว 50% ขึ้นไป) เพื่อลดไนเตรตที่สะสมไว้ให้อยู่ในระดับปลอดภัย ข้อควรระวัง - อย่าล้างวัสดุกรองด้วยน้ำประปาที่มีคลอรีน เพราะคลอรีนฆ่าแบคทีเรียที่อุตส่าห์เพาะไว้ ให้ล้างเบา ๆ ด้วยน้ำตู้ที่ตักออกมาแทน - ชุดวัดแบบน้ำยา (liquid test kit) ให้ค่าแม่นยำกว่าแบบแผ่นจุ่ม ควรมีติดตู้ไว้ - ค่อย ๆ ปล่อยปลาทีละน้อย ไม่ใส่พร้อมกันจำนวนมาก เพื่อไม่ให้ภาระของเสียเกินกำลังแบคทีเรีย สรุป การ cycle คือการลงทุนเวลาล่วงหน้าเพื่อให้ตู้มีระบบกรองชีวภาพที่พร้อมรับของเสีย เมื่อแอมโมเนียและไนไตรท์นิ่งที่ 0 ภายใน 24 ชั่วโมง และมีไนเตรตปรากฏ ถือว่าตู้พร้อมต้อนรับปลาได้อย่างปลอดภัย ที่มาภาพ: ภาพตู้ไม้น้ำน้ำจืด โดย Netha Hussain / Wikimedia Commons (CC0) อ้างอิง: https://www.drtimsaquatics.com/resources/fishless-cycling/ · https://www.aquariadise.com/fishless-cycling/ · https://www.practicalfishkeeping.co.uk/features/how-to-cycle-a-fish-tank-the-complete-guide/ ·