ให้อาหารปลาทะเลวันละกี่ครั้ง ปริมาณเท่าไหร่ คู่มือฉบับเข้าใจง่าย

คำถามที่คนเลี้ยงปลาทะเลถามบ่อยที่สุดข้อหนึ่งคือ ควรให้อาหารวันละกี่ครั้งและปริมาณเท่าไหร่ คำตอบสั้น ๆ คือ "น้อยแต่บ่อย" และให้น้อยกว่าที่คิดไว้เสมอ เพราะในตู้ปิดที่น้ำหมุนเวียนจำกัด อาหารที่เหลือคือต้นเหตุหลักของน้ำเสีย ตะไคร่ และโรคปลา บทความนี้สรุปแนวทางจากแหล่งที่เชื่อถือได้ในวงการรีฟ เพื่อให้ปลาแข็งแรง สีสด และน้ำใสไปพร้อมกัน ความถี่ในการให้อาหาร สำหรับปลาโตเต็มวัยส่วนใหญ่ การให้วันละ 1 ถึง 2 ครั้งก็เพียงพอต่อสุขภาพ หลายคนนิยมให้เช้าครั้งหนึ่งและเย็นอีกครั้งหนึ่ง ส่วนปลาที่ว่ายตลอดเวลาและมีเมแทบอลิซึมสูง จะชอบการให้ทีละน้อยหลาย ๆ ครั้งต่อวันมากกว่าการให้ทีเดียวก้อนใหญ่ ปลาเล็กหรือปลาวัยอ่อนต้องการอาหารบ่อยกว่าและสม่ำเสมอกว่าปลาโต เพราะกำลังสร้างร่างกายและภูมิคุ้มกัน การปล่อยให้อดจึงไม่เหมาะกับปลาเล็ก ส่วนปลากินพืชอย่างปลาขี้ตังเบ็ด (tang) ในธรรมชาติแทะเล็มสาหร่ายทั้งวัน กระเพาะจึงเหมาะกับการกินทีละน้อยแต่ถี่ ควรเสริมสาหร่ายแผ่น (nori) ให้ระหว่างวัน ครั้งละน้อย ๆ แทนการหนีบทิ้งไว้ทั้งวัน เพราะสาหร่ายที่แช่ค้างจะทำให้ไนเตรตพุ่งสูงอย่างรวดเร็ว ปริมาณที่เหมาะสมและกฎ 2 ถึง 5 นาที หลักง่าย ๆ ที่ใช้กันคือ ให้เท่าที่ปลากินหมดภายในประมาณ 2 ถึง 5 นาที ไม่ควรมีอาหารเหลือร่วงลงพื้นตู้ คำแนะนำที่ปลอดภัยคือ "ให้น้อยกว่าที่คิดว่าควรให้" บางแหล่งถึงกับแนะนำให้ลดปริมาณที่ตั้งใจไว้ลงราว 80 เปอร์เซ็นต์ เพราะกระเพาะปลาเล็กกว่าที่เราคาดมาก ปลาแทบไม่เคยตายเพราะให้อาหารน้อยเกินไปในตู้ที่ดูแลปกติ แต่ตายและป่วยจากน้ำเสียเพราะให้มากเกินไปได้ง่าย หากให้แล้วอาหารหมดเร็วมากและปลายังจิกหาต่อ ค่อยเพิ่มทีละนิดในรอบถัดไป ชนิดอาหารและความหลากหลาย ความหลากหลายสำคัญพอ ๆ กับปริมาณ ควรสลับหมุนเวียนหลายชนิดเพื่อโภชนาการครบ เช่น อาหารแช่แข็งอย่างไมซิส (mysis) และอาร์ทีเมีย (brine shrimp) สลับกับเม็ดและเกล็ดสูตรปลาทะเลคุณภาพดี และเสริมสาหร่ายแผ่นหรืออาหารสาหร่ายสำหรับปลากินพืช เทคนิคที่นิยมคือให้อาหารแช่แข็งวันหนึ่ง สลับเม็ดอีกวันหนึ่ง ก่อนให้อาหารแช่แข็งหรือแบบแห้ง ควรแช่ในน้ำตู้ผสมวิตามินเสริม เช่น Selcon ประมาณ 5 ถึง 10 นาที เพื่อเพิ่มสารอาหารและกรดไขมัน HUFA ช่วยเรื่องสีและภูมิต้านทาน สำหรับปะการังและปลาบางตัวที่กินช้าหรือขี้อาย อาจใช้วิธีป้อนแบบเจาะจง (target feeding) ด้วยหลอดหรือกระบอกฉีดเบา ๆ ตรงจุด เพื่อให้อาหารถึงตัวที่ต้องการโดยไม่ฟุ้งกระจายทั่วตู้ โทษของการให้อาหารมากเกินไป อาหารที่เหลือและของเสียจากปลาจะย่อยสลายกลายเป็นไนเตรตและฟอสเฟต ซึ่งเปรียบเสมือนปุ๋ยที่เร่งให้ตะไคร่และสาหร่ายไม่พึงประสงค์เติบโต สัญญาณของการให้มากเกินไปคือค่าไนเตรตและฟอสเฟตที่ค่อย ๆ สูงขึ้นเรื่อย ๆ และตะไคร่ที่ขึ้นไว ในตู้รีฟส่วนใหญ่มักคุมเป้าหมายไนเตรตราว 2 ถึง 5 ส่วนในล้านส่วน (ppm) และฟอสเฟตราว 0.1 ถึง 0.2 ppm โดยเน้นความนิ่งของค่ามากกว่าตัวเลขเป๊ะ ตราบใดที่ค่าทั้งสองไม่ไต่ขึ้นต่อเนื่องก็ถือว่ามาถูกทาง การให้น้อยแต่ให้ปลากินหมดเร็วจึงช่วยรักษาคุณภาพน้ำได้ดีกว่า ส่วนเรื่องวันงดอาหาร (fasting day) ยังเป็นที่ถกเถียง บางคนงดให้ปลาโตสัปดาห์ละ 1 วันโดยเชื่อว่าช่วยระบบย่อยและลดของเสียทำให้น้ำสะอาดขึ้น ขณะที่อีกฝ่ายมองว่าไม่ควรตั้งเป็นกฎตายตัว ควรดูตามชนิดปลามากกว่า ข้อที่เห็นตรงกันคือ ห้ามงดอาหารปลาเล็กและปลาวัยอ่อน เพราะกำลังโตและสร้างภูมิคุ้มกัน หากจะลองงด ควรทำกับปลาโตที่สุขภาพดีเท่านั้น สรุป ให้ปลาทะเลโตวันละ 1 ถึง 2 ครั้ง ปลาเล็กและปลากินพืชให้ถี่กว่าแต่ครั้งละน้อย ยึดกฎ 2 ถึง 5 นาที ให้เท่าที่กินหมดและให้น้อยไว้ก่อน หมุนเวียนอาหารหลายชนิดและแช่วิตามินก่อนให้ คอยสังเกตค่าไนเตรต ฟอสเฟต และตะไคร่เป็นตัวบอกว่าให้พอดีหรือมากไป ปรับตามชนิดปลาและการตอบสนองจริงในตู้ของคุณ คือหัวใจของการให้อาหารปลาทะเลอย่างยั่งยืน ที่มาภาพ: ภาพโดย Luc Viatour | สัญญาอนุญาต CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons อ้างอิง: · · · · ·