โรคสนิม/กำมะหยี่ในปลาทะเล (Marine Velvet / Amyloodinium ocellatum): นักฆ่าที่เร็วและร้ายที่สุดในตู้รีฟ

โรคสนิมทะเล (Marine Velvet) เป็นหนึ่งในโรคที่เร็วและร้ายแรงที่สุดในวงการปลาทะเล เกิดจากปรสิต Amyloodinium ocellatum ระบาดหนักอาจทำปลาตายเกือบ 100% ภายใน 1-3 วัน (บางครั้งไม่ถึง 12 ชม.) จึงต้องรีบรักษาทันทีที่สงสัย เชื้อก่อโรคและทำไมถึงร้าย Amyloodinium ocellatum เป็นปรสิตไดโนแฟลกเจลเลต (คนละชนิดกับเชื้อจุดขาวซึ่งเป็นซิเลีย) วงจร 3 ระยะ: trophont (เกาะกินเซลล์เหงือก/ผิว) จากนั้นเป็น tomont (ซีสต์แบ่งตัวได้ถึง 256 ตัวต่อซีสต์) แล้วเป็น dinospore (ตัวว่ายน้ำหาเจ้าบ้าน เปลี่ยนเป็น trophont ได้ใน 5-20 นาที) เพราะมันโจมตีเหงือกก่อนและขยายพันธุ์แบบทวีคูณ ปลาจึงขาดออกซิเจนและตายเร็วมาก หลายตัวตายก่อนเห็นจุดบนตัวด้วยซ้ำ อาการ (อาการเหงือก/หายใจมาก่อนเสมอ จุดสำคัญที่สุด) - หายใจเร็วหรือหอบ ลอยใกล้ผิวน้ำหรือหน้าปั๊ม (อาการแรกสุด เพราะเหงือกโดนก่อน) - ถูตัว สะบัดหัว ซึม หุบครีบ เบื่ออาหาร สีตก - ฝุ่นละเอียดสีทอง/สนิมคลุมตัวเหมือนโรยผงทอง (เห็นชัดเมื่อส่องไฟในห้องมืด) มักมาช้า หลายตัวตายก่อนถึงระยะนี้ - ตายเฉียบพลัน บางทีแทบไม่เห็นจุด แยกจากโรคจุดขาว (ich) - สนิม: ฝุ่นทอง/สนิมละเอียดมาก เร็วและร้ายกว่า เหงือก/หายใจมาก่อน - จุดขาว: เม็ดขาวหยาบคล้ายเกลือ นับได้ ช้ากว่า ถ้าเห็นหายใจหอบร่วมกับฝุ่นละเอียดและตายเร็ว ให้สันนิษฐานว่าเป็นสนิมและลงมือทันที อย่ารอให้จุดชัด วิธีรักษา (เวลาคือทุกอย่าง แยกปลาไปตู้พยาบาลเปล่า) - ทองแดง (copper) เป็นหลักสำหรับปลา ต้องวัดระดับทุกวัน chelated (Copper Power/Coppersafe) ราว 2.0-2.5 ppm ionic (Cupramine) ราว 0.5 ppm ข้อควรระวัง: ตัวเลขสองแบบนี้ใช้แทนกันไม่ได้ (วัดคนละสเกล) ดูชนิดผลิตภัณฑ์ให้ตรง คงระดับราว 14-30 วัน - Chloroquine phosphate (CP): หลายแหล่งถือเป็นยาที่ดีที่สุดสำหรับสนิม แต่หายา ราคาสูง และควบคุมในบางพื้นที่ - ฟอร์มาลิน (formalin) แบบแช่: ใช้เป็นการน็อกฉุกเฉินเพื่อลดปรสิตที่เหงือก ข้อควรระวัง: เป็นสารพิษและก่อมะเร็ง อีกทั้งดึงออกซิเจนออกจากน้ำ ต้องเปิดออกซิเจนแรง วัดขนาดเป๊ะ เฝ้าตลอด และทำตามฉลาก - จุ่มน้ำจืด (3-5 นาที ปรับ pH และอุณหภูมิให้ตรง) ช่วยบรรเทาชั่วคราว ไม่ใช่การรักษาหลัก - ตู้โชว์ปล่อยว่างจากปลา (fallow) ราว 6-8 สัปดาห์ (ประมาณ 45-76 วัน) ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นสนิมหรือจุดขาวให้ยึดระยะยาวของจุดขาว - ตู้รีฟหรือสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง: ใส่ทองแดงไม่ได้ ต้องย้ายปลาทุกตัวออกไปรักษาในตู้พยาบาล การป้องกัน - กักโรคปลาใหม่ทุกตัว และสังเกตอาการเหงือก/หายใจ ก่อนลงตู้โชว์ เพราะพอเห็นอาการชัดมักสายเกินไป - ไม่ใช้สวิง น้ำ หรืออุปกรณ์ร่วมกับตู้ที่ไม่ได้กักโรค หมายเหตุ: เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำสั่งใช้ยา ขนาดยายึดตามฉลากและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหรือสัตวแพทย์สัตว์น้ำ ที่มาภาพ: ภาพเหงือกปลาที่ติดเชื้อ โดย AquaTT / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) · แผนภาพวงจรชีวิต โดย AquaTT / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) อ้างอิง: https://en.wikipedia.org/wiki/Amyloodinium_ocellatum · https://www.pubs.ext.vt.edu/600/600-200/600-200.html · https://www.liveaquaria.com/article/84/?aid=84